Jeneratör14/11/2026
ATS panosu (Automatic Transfer Switch, otomatik transfer panosu), şebeke elektriği kesildiğinde jeneratörü çalıştıran, yükü jeneratöre aktaran ve elektrik geri geldiğinde yükü yeniden şebekeye veren otomatik anahtarlama sistemidir. ATS sayesinde kimse jeneratörün başına gitmeden bina, fabrika veya hastane birkaç saniye içinde yeniden enerjiye kavuşur.
Bu yazıda ATS panosunun içinde neler olduğunu, elektrik kesildiği andan geri geldiği ana kadar hangi adımların yaşandığını, AMF ile ATS arasındaki farkı ve doğru ATS seçimi için gereken akım hesabını anlatıyoruz. Örnekleri Erk Power jeneratörlerinde kullandığımız Datakom D-300 MK3 kontrol ünitesi üzerinden veriyoruz.
ATS Panosu Ne İşe Yarar?
Bir jeneratör tek başına yalnızca elektrik üretir. Elektriğin binaya ne zaman jeneratörden, ne zaman şebekeden geleceğine karar veren ve bu geçişi güvenle yapan sistem ATS panosudur. ATS’nin üç temel görevi vardır:
- Şebekeyi izlemek: Gerilim ve frekansı sürekli ölçer; elektrik tamamen kesildiğinde, gerilim düştüğünde veya bir faz gittiğinde bunu algılar.
- Jeneratörü yönetmek: Kesintide jeneratöre çalışma, şebeke döndükten sonra durma komutu verir.
- Yükü güvenle aktarmak: Şebeke ile jeneratörün aynı anda aynı hatta bağlanmasını önleyerek yükü bir kaynaktan diğerine geçirir.
Son madde güvenlik açısından kritiktir. Şebeke ile jeneratörün birbirine bağlanması hem jeneratöre hem de şebeke hattında çalışan elektrik personeline zarar verebilir. Bu yüzden ATS panolarında hem mekanik hem elektriksel kilitleme bulunur.
Elektrik Kesildiğinde ATS Adım Adım Ne Yapar?
Otomatik jeneratörlü bir binada kesinti anında şu sıra işler:
- Kesinti algılanır. Kontrol ünitesi şebeke gerilimindeki düşüşü veya faz kaybını ölçer.
- Kısa bir süre beklenir. Anlık dalgalanmalarda jeneratörün gereksiz yere çalışmaması için ayarlanabilir bir gecikme uygulanır.
- Jeneratöre marş verilir. Motor çalışır, devir, gerilim ve frekans kararlı hâle gelene kadar beklenir.
- Yük jeneratöre aktarılır. Şebeke tarafı açılır, jeneratör tarafı kapanır. Bina artık jeneratörden beslenir.
- Şebeke izlenmeye devam eder. Elektrik geri geldiğinde şebekenin kararlı olduğundan emin olmak için yine bir süre beklenir.
- Yük şebekeye geri verilir. Jeneratör tarafı açılır, şebeke tarafı kapanır.
- Jeneratör soğutulur ve durur. Motor bir süre yüksüz çalışarak soğur, ardından kendiliğinden durur ve bir sonraki kesintiye hazır bekler.
Dizel jeneratörlü sistemlerde kesintiden yükün jeneratöre aktarılmasına kadar geçen süre, ayarlara ve motorun ısınma durumuna göre genellikle birkaç saniye ile 15 saniye arasındadır. Bu süredeki tüm gecikmeler kontrol ünitesinden ayarlanabilir.
AMF ile ATS Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki terim sık sık birbirinin yerine kullanılır, ama farklı işleri anlatır:
| AMF (Automatic Mains Failure) | ATS (Automatic Transfer Switch) | |
|---|---|---|
| Nedir? | Şebeke arızasını algılayıp jeneratörü otomatik çalıştıran kontrol fonksiyonu | Yükü şebeke ile jeneratör arasında fiziksel olarak aktaran anahtarlama sistemi |
| Nerede bulunur? | Jeneratörün kontrol ünitesinde | Transfer panosunda (kontaktör veya motorlu kesici) |
| Tek başına yeter mi? | Hayır, yükü aktaracak bir anahtarlama elemanı gerekir | Hayır, kararı verecek bir kontrol ünitesi gerekir |
Kısacası AMF karar verir, ATS uygular. Erk Power jeneratörlerinde kullanılan Datakom D-300 MK3 kontrol ünitesi hem AMF hem ATS kontrolünü tek cihazda yapar.
ATS Panosunun İçinde Neler Var?
- Transfer elemanı: Küçük ve orta güçlerde birbirine kilitli iki kontaktör, yüksek akımlarda motorlu kesiciler kullanılır.
- Kontrol ünitesi: Şebeke ve jeneratör gerilimini ölçer, zamanlayıcıları yönetir, arıza kaydı tutar.
- Kilitleme: İki kaynağın aynı anda bağlanmasını önleyen mekanik ve elektriksel kilit.
- Koruma elemanları: Sigortalar, ölçüm ve kumanda devrelerinin korumaları.
- Nötr anahtarlama: Tesisin topraklama düzenine göre 3 veya 4 kutuplu yapı seçilir.
Datakom D-300 MK3 ile Neler İzlenir?
Erk Power jeneratörlerinde standart olarak kullandığımız Datakom D-300 MK3, ATS uygulamasında şu bilgileri tek ekranda gösterir:
- Şebeke ve jeneratör gerilimleri, faz akımları, frekans
- Aktif, görünür ve reaktif güç, güç faktörü ve enerji sayaçları
- Yağ basıncı, motor sıcaklığı, akü gerilimi ve çalışma saati
- Aşırı ve düşük gerilim, frekans, aşırı akım, ters güç ve faz sırası korumaları
- 400’den fazla olay kaydı; RS-485, Modbus RTU ve opsiyonel GSM modem ile uzaktan izleme
ATS Panosu Nasıl Seçilir? kVA’ya Göre Akım Tablosu
ATS panosunun en önemli seçim ölçütü, taşıyacağı akımdır. 400 V, üç fazlı sistemde jeneratörün tam yük akımı yaklaşık olarak kVA × 1,44 formülüyle bulunur. ATS’nin anma akımı bu değerin altında olmamalıdır.
| Jeneratör gücü | Tam yük akımı (400 V) | Önerilen ATS sınıfı |
|---|---|---|
| 35 kVA | ≈ 50 A | 63 A |
| 70 kVA | ≈ 101 A | 125 A |
| 110 kVA | ≈ 159 A | 160–200 A |
| 220 kVA | ≈ 318 A | 400 A |
| 300 kVA | ≈ 433 A | 630 A |
| 500 kVA | ≈ 722 A | 800 A |
| 1000 kVA | ≈ 1443 A | 1600 A |
Tablodaki akım değerleri teknik föylerimizle uyumludur. Örneğin 300 kVA modelimizin föyündeki standby akım 432 A’dır. Önerilen sınıflar genel yol gösterme amaçlıdır; kesin seçim tesisin kablo kesitine, kısa devre akımına ve ileride eklenecek yüklere göre proje aşamasında yapılmalıdır.
Akımın yanında şu sorulara da cevap verin:
- Nötr de anahtarlanacak mı? (3 veya 4 kutup)
- Geri dönüşte kısa bir kesinti kabul edilebilir mi, yoksa kesintisiz geri dönüş mü gerekiyor?
- Pano iç mekâna mı, dış ortama mı kurulacak? (koruma sınıfı)
- Uzaktan izleme veya bina otomasyonuna bağlantı gerekiyor mu?
ATS Kesintisiz Güç Sağlar mı?
Hayır. ATS, kesinti ile jeneratörün devreye girmesi arasındaki birkaç saniyelik boşluğu kapatmaz. Bilgisayar, sunucu, medikal cihaz gibi bu kısa kesintiye dayanamayan yükler için sistemde bir UPS bulunmalıdır. UPS ilk saniyeleri karşılar, jeneratör devreye girdikten sonra yükü jeneratör taşır.
Birden fazla jeneratörün birlikte çalışması gereken büyük tesislerde ATS yerine veya ATS ile birlikte senkron sistemler kullanılır. Senkron sistemde jeneratörler paralel çalışır ve yük ihtiyaca göre paylaştırılır.
ATS Panosunda Sık Yapılan 5 Hata
- Akımı küçük seçmek: Jeneratör büyütüldüğünde ATS değiştirilmezse pano ısınır ve arıza riski artar.
- Test yapmamak: ATS ayda en az bir kez yük altında test edilmezse, gerçek kesintide çalışmadığı fark edilir. Kontrol ünitesinin test modu bu iş içindir.
- Akü bakımını unutmak: ATS kusursuz çalışsa da zayıf akü jeneratörün marş almasını engeller.
- Gecikmeleri yanlış ayarlamak: Çok kısa gecikme jeneratörü gereksiz çalıştırır, çok uzun gecikme kesintiyi uzatır.
- Nötr ve topraklamayı göz ardı etmek: Tesisin topraklama sistemine uymayan kutup sayısı koruma sorunlarına yol açar.
Periyodik kontrollerin tamamı için dizel jeneratör bakım kontrol listemize göz atabilirsiniz. Jeneratörün kesinti boyunca ne kadar yakıt harcayacağını hesaplamak için ise kVA’ya göre yakıt tüketim tablomuzu kullanabilirsiniz.
Erk Power, dizel jeneratörlerini manuel veya ATS’li otomatik olarak üretir. Tesisinize uygun güç ve ATS sınıfını birlikte belirlemek için teklif formunu doldurabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
ATS panosu olmadan jeneratör kullanılabilir mi?
Evet, manuel jeneratörler ATS olmadan kullanılır. Ancak bu durumda kesintide jeneratörü birinin çalıştırması ve yükü elle aktarması gerekir. Kesintinin kabul edilemediği iş yerlerinde ATS’li otomatik jeneratör tercih edilir.
ATS geçişi kaç saniye sürer?
Dizel jeneratörlü sistemlerde kesintiden yükün jeneratöre aktarılmasına kadar geçen süre genellikle birkaç saniye ile 15 saniye arasındadır. Süre, kontrol ünitesindeki gecikme ayarlarına ve motorun ısınma durumuna bağlıdır.
Mevcut manuel jeneratöre sonradan ATS takılabilir mi?
Çoğu durumda evet. Jeneratörün kontrol ünitesinin otomatik çalıştırmayı desteklemesi ve marş sisteminin uygun olması gerekir. Uygulama öncesinde jeneratörün ve tesis panosunun bir elektrik uzmanı tarafından incelenmesi önerilir.
ATS panosu nereye kurulur?
ATS genellikle ana dağıtım panosunun yakınına, şebeke girişi ile jeneratör hattının birleştiği noktaya kurulur. Bazı jeneratörlerde ATS kabinin içinde de yer alabilir.
ATS ile UPS aynı şey mi?
Hayır. ATS yükü şebeke ile jeneratör arasında aktaran bir anahtarlama sistemidir ve geçiş sırasında birkaç saniyelik kesinti olur. UPS ise akülerle anında enerji vererek bu boşluğu kapatır. Hassas yükler için ikisi birlikte kullanılır.
ATS ne sıklıkla test edilmeli?
Ayda en az bir kez, mümkünse gerçek yük altında test edilmesi önerilir. Kontrol ünitesinin test modu jeneratörü çalıştırıp transferi denemeye izin verir; sonuçlar olay kaydından izlenebilir.